Doanh nghiệp Việt đầu tư mạnh vào AI nhưng vẫn nghẽn: đường từ thử nghiệm đến quy mô

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã không còn là câu chuyện của tương lai đối với doanh nghiệp Việt Nam. Các khảo sát công bố trong năm 2026 cho thấy khoảng 80% doanh nghiệp đã bắt đầu đưa AI vào hoạt động kinh doanh, trong đó khoảng một phần tư đã ứng dụng ở mức độ nâng cao. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng đó là một nghịch lý: đầu tư nhiều nhưng phần lớn vẫn chưa vận hành hiệu quả.

Bức tranh này phản ánh một giai đoạn bản lề. AI đã vượt qua thời kỳ thử cho biết để trở thành ưu tiên chiến lược, nhưng hành trình từ vài ứng dụng đơn lẻ đến năng lực vận hành ở quy mô toàn tổ chức vẫn còn ở phía trước. Hiểu đúng điểm nghẽn sẽ quyết định doanh nghiệp nào bứt phá, doanh nghiệp nào tụt lại.

Cuộc đua AI đã thành phổ cập

Mức độ phổ cập của AI trong doanh nghiệp Việt tăng nhanh trong hai năm qua. Với khoảng 8 trên 10 doanh nghiệp đã ít nhiều ứng dụng AI, công nghệ này đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của quá trình chuyển đổi số. Những đơn vị đã triển khai ghi nhận lợi ích rõ rệt: khoảng 49% cho biết năng suất lao động được cải thiện, 47% tiết giảm được chi phí và 46% ghi nhận doanh thu tăng trưởng.

Niềm tin vào AI cũng đang gia tăng mạnh. Khoảng hai phần ba doanh nghiệp dự kiến tăng ngân sách đầu tư cho AI thêm trên 25% trong năm 2026. Đáng chú ý, lực lượng lao động Việt Nam được đánh giá thuộc nhóm nhạy nhất khu vực về ứng dụng AI, với tỷ lệ nhân sự tiên phong cao hơn mặt bằng chung — một lợi thế quan trọng nếu được khai thác đúng cách.

Tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng ngày càng sâu trong sản xuất và vận hành của doanh nghiệp Việt.

Nghịch lý: đầu tư nhiều, hiệu quả chưa tương xứng

Bên cạnh sự lạc quan, thực tế triển khai bộc lộ khoảng cách đáng kể. Một tỷ lệ lớn doanh nghiệp thừa nhận dù đã rót tiền vào AI nhưng vẫn chưa vận hành hiệu quả như kỳ vọng. Nguyên nhân cốt lõi là AI hiện chủ yếu được dùng để tối ưu các quy trình sẵn có, thay vì tái thiết kế mô hình hoạt động.

Điều này thể hiện rõ qua một con số: chỉ khoảng 34% doanh nghiệp cho biết đang thực sự ưu tiên chuyển sang mô hình vận hành lấy AI làm trung tâm. Phần lớn còn lại dừng ở việc ứng dụng AI cho từng tác vụ rời rạc — một chatbot chăm sóc khách hàng, một công cụ soạn thảo, một mô-đun phân tích — mà chưa gắn kết thành năng lực xuyên suốt. Kết quả là giá trị thu về manh mún, khó đo lường và khó nhân rộng.

Điểm nghẽn nằm ở nền tảng, không phải mô hình

Một phát hiện quan trọng: rào cản lớn nhất với AI hiện nay không còn nằm ở bản thân các mô hình. Khi doanh nghiệp tìm cách mở rộng AI trên toàn tổ chức, chính những hạn chế về dữ liệu, hệ thống và mô hình quản trị mới là điểm nghẽn. Khoảng 41% lãnh đạo cho biết khó khăn lớn nhất là tích hợp AI với các hệ thống hiện hữu.

Nói cách khác, AI mạnh đến đâu cũng không thể phát huy nếu nhiên liệu của nó — dữ liệu — bị phân mảnh, thiếu chuẩn hóa và khó truy cập. Nhiều doanh nghiệp Việt vẫn lưu trữ dữ liệu rải rác ở nhiều hệ thống, nhiều định dạng khác nhau, thiếu một nền tảng quản trị thống nhất. Đây chính là lý do vì sao đầu tư vào AI mà không đầu tư vào nền tảng dữ liệu thường dẫn đến thất vọng.

Cũng vì vậy, mức độ cam kết nguồn lực đang tăng lên: hơn một nửa doanh nghiệp cho biết đã dành ít nhất 5% ngân sách công nghệ thông tin cho AI. Nhưng tiền bạc chỉ là điều kiện cần; cách phân bổ và ưu tiên mới là điều kiện đủ để đầu tư sinh lời.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ trí tuệ nhân tạo, thay vì chỉ ứng dụng một cách thụ động.

Từ thử nghiệm đơn lẻ đến nền tảng dùng lại được

Lời giải cho bài toán mở rộng AI đang dần rõ nét: thay vì xây từng ứng dụng riêng lẻ rồi bỏ đi, doanh nghiệp cần hướng tới các nền tảng có thể tái sử dụng — nơi dữ liệu, mô hình và quy trình được chuẩn hóa để dùng chung cho nhiều bài toán. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian triển khai, giảm chi phí và bảo đảm tính nhất quán khi nhân rộng.

Muốn vậy, nền tảng dữ liệu phải đi trước một bước. Dữ liệu cần được thu thập, làm sạch, chuẩn hóa và quản trị theo vòng đời, với cơ chế phân quyền và bảo mật rõ ràng. Một chiến lược AI thành công thường bắt đầu không phải bằng việc chọn mô hình, mà bằng việc dọn dẹp và tổ chức lại ngôi nhà dữ liệu của chính doanh nghiệp.

Dữ liệu và con người: hai chìa khóa

Song song với dữ liệu là yếu tố con người. Rào cản về chi phí, sự chưa hoàn thiện của các giải pháp và hệ sinh thái đối tác, cùng mức độ sẵn sàng của hệ thống công nghệ là những khó khăn được nhắc đến nhiều nhất. Nhưng vượt lên trên đó là năng lực và tư duy của đội ngũ: AI chỉ tạo giá trị khi con người biết đặt đúng bài toán, giám sát kết quả và giữ quyền quyết định cuối cùng.

Bảo mật và tuân thủ cũng không thể xem nhẹ. Khi AI xử lý ngày càng nhiều dữ liệu nhạy cảm, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm soát truy cập và bảo đảm minh bạch trong cách AI ra quyết định trở thành yêu cầu bắt buộc, nhất là trong bối cảnh hành lang pháp lý về công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng chặt chẽ.

Cuộc đua AI của doanh nghiệp Việt đã bước sang giai đoạn mới — không còn là chuyện có dùng AI hay không, mà là dùng AI hiệu quả đến đâu. Khoảng cách giữa kỳ vọng và kết quả sẽ được thu hẹp bởi những doanh nghiệp chịu đầu tư cho nền tảng dữ liệu, xây dựng năng lực dùng chung và đặt con người vào trung tâm. Đó mới là con đường bền vững để đi từ thử nghiệm đến quy mô.