Hạ tầng số quốc gia tăng tốc: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Hạ tầng số Việt Nam đang bước vào một giai đoạn tăng tốc mới, được dẫn dắt bởi những định hướng chính sách rõ ràng cho cả nền kinh tế. Hai chương trình quốc gia lớn cho giai đoạn 2026-2030 vừa được ban hành, cùng với danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược có hiệu lực từ ngày 1/7, đã vẽ nên bức tranh về một nền tảng số hiện đại, tự chủ và an toàn. Với doanh nghiệp, đây không chỉ là câu chuyện vĩ mô: nó trực tiếp định hình cách xây dựng, vận hành và đầu tư cho hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT) trong những năm tới.

Điểm chung của các định hướng mới là coi hạ tầng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) là ba trụ cột của tăng trưởng. Khi cả nền kinh tế dịch chuyển lên môi trường số, hạ tầng CNTT của mỗi doanh nghiệp - từ máy chủ, mạng, điện toán đám mây đến an ninh bảo mật - trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh.

Hai chương trình lớn cho giai đoạn 2026-2030

Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác định công nghiệp công nghệ số là ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò động lực then chốt cho tăng trưởng. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số đạt tối thiểu 300 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng bình quân từ 12%/năm trở lên, doanh thu xuất khẩu sản phẩm và dịch vụ công nghệ số đạt tối thiểu 55 tỷ USD/năm. Để hiện thực hóa, chương trình nhấn mạnh loạt nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có phát triển hạ tầng công nghiệp công nghệ số hiện đại, đồng bộ; phát triển nguồn nhân lực; và hỗ trợ công nghiệp bán dẫn.

Song song, một chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số cho cùng giai đoạn đưa ra 15 nhóm nhiệm vụ, giải pháp. Nổi bật là yêu cầu phát triển hạ tầng số nhanh, đồng bộ, hiện đại, an toàn và bền vững, bảo đảm kết nối số toàn dân; phát triển các nền tảng số dùng chung, nền tảng số quốc gia và hệ sinh thái số do Việt Nam làm chủ; phát triển kinh tế dữ liệu như một nguồn lực mới; thúc đẩy ứng dụng AI trong mọi ngành, đi kèm các nguyên tắc về đạo đức AI, an toàn và bảo vệ quyền riêng tư; và bảo đảm an ninh mạng để xây dựng niềm tin số.

Bổ trợ cho hai chương trình này là danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược. Trong đó, công nghệ số được xác định là nhóm trung tâm, bao gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối. Danh mục còn trải rộng sang mạng di động thế hệ sau, robot và tự động hóa, chip bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử - những lĩnh vực gắn chặt với hạ tầng CNTT của doanh nghiệp.

Đám mây, điện toán biên và AI: trục xoay của hạ tầng số

Định hướng chính sách cho thấy một sự dịch chuyển rõ rệt: hạ tầng số không còn là các máy chủ đơn lẻ mà là một hệ sinh thái gồm điện toán đám mây, điện toán biên, dữ liệu và AI vận hành liền mạch. Xu hướng phát triển đám mây nội địa và các nền tảng số do Việt Nam làm chủ mở ra lựa chọn để doanh nghiệp lưu trữ, xử lý dữ liệu ngay trong nước, vừa giảm độ trễ, vừa đáp ứng yêu cầu về chủ quyền và an toàn dữ liệu.

Điện toán biên (edge computing) - đưa năng lực tính toán tới gần nơi phát sinh dữ liệu - ngày càng quan trọng với các ứng dụng thời gian thực như sản xuất thông minh, camera phân tích hình ảnh hay IoT. Trong khi đó, AI đòi hỏi hạ tầng dữ liệu sạch, được chuẩn hóa và quản trị tốt. Nói cách khác, muốn ứng dụng AI hiệu quả, doanh nghiệp trước hết phải có nền tảng dữ liệu và hạ tầng tính toán đủ mạnh.

Phát triển nguồn nhân lực và làm chủ công nghệ lõi là nhiệm vụ trọng tâm của chiến lược hạ tầng số quốc gia.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị hạ tầng CNTT như thế nào?

Từ định hướng quốc gia, có thể rút ra những ưu tiên cụ thể cho hạ tầng CNTT của doanh nghiệp. Đây là lúc chuyển từ tư duy "mua sắm thiết bị" sang tư duy "kiến trúc hạ tầng" - linh hoạt, an toàn và sẵn sàng cho dữ liệu, AI.

• Xây dựng chiến lược đám mây phù hợp: cân nhắc mô hình đám mây công cộng, riêng hoặc kết hợp (hybrid) dựa trên yêu cầu về hiệu năng, chi phí và tuân thủ; ưu tiên khả năng lưu trữ dữ liệu trong nước khi cần.
• Chuẩn hóa nền tảng dữ liệu: tổ chức, làm sạch và quản trị dữ liệu ngay từ đầu để sẵn sàng cho phân tích và AI, thay vì để dữ liệu rời rạc trong các hệ thống tách biệt.
• Đặt an ninh mạng làm nền móng: tích hợp bảo mật vào hạ tầng ngay từ khâu thiết kế, sao lưu định kỳ và có phương án khôi phục sau sự cố để bảo vệ "niềm tin số".
• Tận dụng nền tảng số nội địa: ưu tiên các giải pháp, nền tảng "Make in Vietnam" có khả năng tích hợp, hỗ trợ trong nước và phù hợp quy định pháp lý.
• Đầu tư cho con người: nâng cao năng lực số cho đội ngũ vận hành hạ tầng, quản trị dữ liệu và an toàn thông tin.

Từ chính sách đến hành động

Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, không nhất thiết phải đầu tư lớn ngay lập tức. Bước đi hợp lý là bắt đầu bằng việc đánh giá hiện trạng hạ tầng CNTT: hệ thống nào đã lỗi thời, dữ liệu đang nằm ở đâu, mức độ an toàn ra sao và đâu là điểm nghẽn cản trở số hóa. Từ bức tranh đó, doanh nghiệp có thể ưu tiên hiện đại hóa những phần cốt lõi trước, đồng thời tận dụng dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu chuyên nghiệp để giảm gánh nặng đầu tư ban đầu.

Các định hướng phát triển hạ tầng số quốc gia đang tạo ra một môi trường thuận lợi chưa từng có: chính sách rõ ràng, hạ tầng dùng chung ngày càng hoàn thiện và hệ sinh thái công nghệ trong nước lớn mạnh. Doanh nghiệp nào sớm chuẩn bị một nền tảng hạ tầng CNTT hiện đại, an toàn và linh hoạt sẽ có lợi thế rõ rệt khi bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Hạ tầng số không còn là chi phí, mà là khoản đầu tư chiến lược cho tương lai.