Cơ sở dữ liệu quốc gia tăng tốc kết nối: Nền tảng cho nền hành chính số phục vụ

Hơn một năm sau khi Luật Dữ liệu chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, tiến trình xây dựng và kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Mục tiêu xuyên suốt là đưa dữ liệu từ các bộ, ngành, địa phương hội tụ về một đầu mối thống nhất là Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, để khai thác, chia sẻ và phục vụ điều hành trên môi trường số.

Theo lộ trình, phần lớn các cơ sở dữ liệu trọng yếu sẽ được kết nối, đồng bộ trong năm 2026; những hệ thống có tính chất phức tạp, phạm vi ảnh hưởng rộng được hoàn thành trong năm 2027. Yêu cầu đặt ra không chỉ là kết nối về mặt kỹ thuật, mà dữ liệu phải bảo đảm nguyên tắc đúng, đủ, sạch, sống, tức là chính xác, đầy đủ, được làm sạch và cập nhật theo thời gian thực.

Dữ liệu — “trái tim” của chuyển đổi số

Luật Dữ liệu năm 2024 là văn bản pháp lý nền tảng, quy định về dữ liệu số; việc xây dựng, phát triển, bảo vệ, quản trị, xử lý và sử dụng dữ liệu; đồng thời xác lập hai thiết chế cốt lõi là Trung tâm Dữ liệu Quốc gia và Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia. Trong đó, Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia được hình thành bằng cách tổng hợp dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nguồn dữ liệu khác.

Cách tiếp cận này phản ánh một tư duy mới: dữ liệu không còn nằm rời rạc trong từng hệ thống của mỗi cơ quan, mà trở thành tài nguyên dùng chung, được chuẩn hóa và liên thông. Khi các mảnh dữ liệu được ghép nối, cơ quan quản lý có thể nhìn thấy bức tranh tổng thể để ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn; còn người dân và doanh nghiệp không phải khai báo lại những thông tin mà Nhà nước đã có.

Trung tâm Dữ liệu Quốc gia được xác định là hạt nhân kết nối, tích hợp và điều phối dữ liệu phục vụ chuyển đổi số quốc gia.

Những con số cho thấy tốc độ

Đến thời điểm hiện tại, 8 trong số 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã bước đầu hình thành nền tảng, kết nối, chia sẻ và đồng bộ dữ liệu theo thời gian thực về Trung tâm Dữ liệu Quốc gia. Cùng với đó, 67 trong số 104 cơ sở dữ liệu thuộc danh mục ưu tiên đã hình thành nền tảng dùng chung, dữ liệu tập trung và đồng bộ về đầu mối quốc gia.

Một số nhiệm vụ có mốc thời gian cụ thể: việc tích hợp, đồng bộ đầy đủ dữ liệu của cơ sở dữ liệu về hàng hóa, cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử lên Trung tâm Dữ liệu Quốc gia được yêu cầu hoàn thành trước ngày 30/9/2026. Đây là những khối dữ liệu có tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất, kinh doanh, thuế, hải quan và các thủ tục dân sự thiết yếu của người dân.

Nền tảng số dùng chung và bài toán liên thông

Để dữ liệu chảy thông suốt, hạ tầng kết nối đóng vai trò quyết định. Bộ tiêu chí về nền tảng số dùng chung quốc gia được ban hành trong năm 2026 đã xác định rõ các cấu phần của hệ sinh thái dữ liệu: Cổng dữ liệu quốc gia là nơi cung cấp thông tin và dữ liệu mở; Nền tảng chia sẻ, điều phối dữ liệu của Trung tâm Dữ liệu Quốc gia đảm nhận việc tích hợp, phân phối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.

Nguyên tắc quan trọng là mọi nền tảng dùng chung phải có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu theo quy định, tránh tình trạng mỗi nơi đầu tư một hệ thống riêng gây trùng lặp và lãng phí. Việc chuẩn hóa danh mục dùng chung, thống nhất bảng mã và dữ liệu chủ cũng là điều kiện tiên quyết để các hệ thống có thể “nói chuyện” được với nhau, thay vì trở thành những ốc đảo dữ liệu.

Trung tâm phục vụ hành chính công là nơi người dân trực tiếp thụ hưởng thành quả của việc liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan.

Người dân và doanh nghiệp được gì?

Khi dữ liệu được liên thông, trải nghiệm dịch vụ công thay đổi rõ rệt. Thay vì phải mang theo nhiều loại giấy tờ và khai báo lặp lại ở từng cửa, người dân có thể được giải quyết thủ tục dựa trên dữ liệu đã có sẵn trong hệ thống. Doanh nghiệp giảm được thời gian và chi phí tuân thủ khi các quy trình như đăng ký kinh doanh, thuế, bảo hiểm hay đất đai được kết nối trên nền dữ liệu chung.

Đây chính là tinh thần của một nền hành chính phục vụ: lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy dữ liệu làm công cụ để rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và xã hội, đồng thời tăng tính minh bạch trong giải quyết công việc.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để đồng hành

Tiến trình này cũng đặt ra yêu cầu cho khối doanh nghiệp và tổ chức. Trước hết là chuẩn hóa và số hóa dữ liệu nội bộ: chuyển các hồ sơ, tài liệu giấy sang dạng số có cấu trúc, gắn siêu dữ liệu và bảo đảm khả năng truy nguyên nguồn gốc. Tiếp đến là năng lực kết nối, tức sẵn sàng trao đổi dữ liệu với các hệ thống của cơ quan nhà nước thông qua giao diện lập trình ứng dụng và các chuẩn dữ liệu chung.

Song song, doanh nghiệp cần đầu tư cho quản trị dữ liệu và an toàn thông tin, bởi dữ liệu càng liên thông thì yêu cầu bảo mật, phân quyền và kiểm soát truy cập càng cao. Việc sớm xây dựng nền tảng số hóa tài liệu, lưu trữ điện tử và quản lý hồ sơ bài bản sẽ giúp tổ chức không bị tụt lại khi hạ tầng dữ liệu quốc gia hoàn thiện.

Từ một tập hợp các hệ thống rời rạc đến một nền tảng dữ liệu quốc gia thống nhất là hành trình dài, đòi hỏi sự đồng bộ về thể chế, hạ tầng, dữ liệu và con người. Nhưng những con số về tiến độ cho thấy hướng đi đã rõ ràng: dữ liệu đang trở thành nền tảng vận hành của cả bộ máy nhà nước và của nền kinh tế số. Với doanh nghiệp, chủ động chuẩn hóa và số hóa dữ liệu ngay từ bây giờ không chỉ là bắt nhịp xu thế, mà còn là cách tạo lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên dữ liệu.