Một năm Luật Dữ liệu: Thị trường dữ liệu Việt Nam bắt đầu vận hành

Ngày 15/7/2026, tại Hà Nội, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đã trao giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh sản phẩm, dịch vụ trung gian dữ liệu cho một tập đoàn công nghệ trong nước. Sự kiện tưởng như một thủ tục hành chính này lại là cột mốc đáng chú ý: lần đầu tiên một doanh nghiệp Việt Nam chính thức được mở đường bước vào thị trường dữ liệu — lĩnh vực kinh doanh hoàn toàn mới, được ước tính có quy mô toàn cầu lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm.

Cột mốc này diễn ra đúng vào dịp tròn một năm Luật Dữ liệu chính thức có hiệu lực. Từ chỗ dữ liệu chủ yếu được nhìn nhận như sản phẩm phụ của hoạt động quản lý, Việt Nam đang chuyển sang một tư duy mới: coi dữ liệu là tài nguyên, là hàng hóa có thể tạo lập, khai thác và giao dịch hợp pháp, và là một trụ cột của nền kinh tế số.

Doanh nghiệp đầu tiên bước vào thị trường trung gian dữ liệu

Sản phẩm, dịch vụ trung gian dữ liệu là khái niệm chuyên môn vừa được luật hóa. Về bản chất, đây là hoạt động thiết lập quan hệ thương mại giữa các bên — gồm chủ thể dữ liệu, chủ sở hữu dữ liệu và bên sử dụng — thông qua thỏa thuận nhằm trao đổi, chia sẻ và truy cập dữ liệu một cách hợp pháp. Tổ chức muốn cung cấp dịch vụ này bắt buộc phải đăng ký và đáp ứng các điều kiện chặt chẽ.

Khung pháp lý cho hoạt động này đã được cụ thể hóa. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp nắm giấy phép trung gian dữ liệu có thể hoạt động trên nhiều nhóm nội dung: làm đại diện cho chủ sở hữu để kết nối, chia sẻ dữ liệu; cung cấp dịch vụ tư vấn, đánh giá tác động; quản trị dữ liệu ủy thác; cung cấp hạ tầng, phần mềm phục vụ trung gian; kiểm soát thuộc tính bảo đảm quyền riêng tư; thẩm định điều kiện tham gia sàn dữ liệu; và thực hiện các hoạt động thử nghiệm có kiểm soát.

Ngay sau khi được cấp phép, doanh nghiệp tiên phong đã giới thiệu loạt dịch vụ dự kiến gồm thẩm định dữ liệu, quản trị đồng thuận và quản trị dữ liệu ủy thác — vận hành theo nguyên tắc trung gian có ủy quyền, tuân thủ pháp luật và kết nối thành một chuỗi giá trị khép kín theo vòng đời của sản phẩm dữ liệu khi thương mại hóa.

Trung tâm Dữ liệu quốc gia được xác định là hạ tầng nền tảng cho kinh tế dữ liệu và tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Một năm Luật Dữ liệu và trụ cột Trung tâm Dữ liệu quốc gia

Luật Dữ liệu — có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 — là văn bản đặt nền móng pháp lý cho toàn bộ vòng đời dữ liệu: thu thập, tạo lập, lưu trữ, kết nối, chia sẻ, khai thác và giao dịch. Đây cũng là cơ sở để hình thành các thiết chế mới, trong đó quan trọng nhất là Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Được đưa vào vận hành từ giữa năm 2025, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đóng vai trò trái tim tổng hợp, kết nối và điều phối dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành. Trung tâm không chỉ là nơi lưu trữ, mà còn được kỳ vọng trở thành nền tảng để Nhà nước cung cấp dịch vụ dữ liệu, hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các sản phẩm dữ liệu phục vụ cả khu vực công lẫn tư.

Sàn giao dịch dữ liệu: hình hài một chợ dữ liệu minh bạch

Mảnh ghép còn lại đang được hoàn thiện là sàn giao dịch dữ liệu. Các dự thảo quy định đang được xây dựng theo hướng thiết kế cơ chế vận hành riêng, với tinh thần xuyên suốt: ưu tiên dữ liệu điện tử, mặc định dữ liệu số; dữ liệu đã có trong các cơ sở dữ liệu được kết nối thì không thu thập lại; và mọi dữ liệu phải tuân thủ kiến trúc, từ điển dữ liệu dùng chung để bảo đảm liên thông.

Trên sàn dữ liệu, các hoạt động dự kiến gồm niêm yết dữ liệu, chào bán, trao đổi, quy tắc giao dịch, cùng cơ chế giám sát, lưu vết, xác minh và xác thực. Mục tiêu là tạo ra một môi trường giao dịch minh bạch, bình đẳng, giảm thao tác thủ công và tăng khả năng truy vết — qua đó giải quyết khoảng trống lâu nay khi dữ liệu được chia sẻ tự phát, thiếu tiêu chuẩn và khó kiểm soát.

Dữ liệu số là nền tảng để nâng cao chất lượng dịch vụ công và hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước.

Thị trường trăm triệu USD và dư địa tăng trưởng

Quy mô của miếng bánh dữ liệu là động lực thúc đẩy cuộc chơi mới. Thị trường dữ liệu và các dịch vụ liên quan trên toàn cầu năm 2025 được ước tính khoảng 12 tỷ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng kép từ 10% đến 12% mỗi năm. Việt Nam hiện chiếm khoảng 1% đến 1,2% quy mô toàn cầu, tương đương thị trường nội địa cỡ 100 đến 120 triệu USD — con số còn khiêm tốn nhưng có dư địa mở rộng rất lớn khi nền kinh tế số tăng tốc.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang khát các giải pháp quản trị và lưu thông thông tin an toàn, dịch vụ trung gian dữ liệu được kỳ vọng sẽ giúp dữ liệu được chia sẻ, kết nối và khai thác hợp pháp, đưa dữ liệu thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng thay vì nằm im trong các kho lưu trữ rời rạc.

Cơ hội đi kèm trách nhiệm

Việc thị trường dữ liệu bắt đầu vận hành mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp công nghệ trong nước, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về năng lực quản trị. Để tham gia sân chơi này, doanh nghiệp phải đầu tư bài bản cho quản trị dữ liệu, bảo mật, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tuân thủ pháp luật — bởi niềm tin là điều kiện tiên quyết để dữ liệu được lưu thông.

Với các tổ chức, đây cũng là thời điểm nhìn lại tài sản dữ liệu của chính mình. Dữ liệu chỉ có thể tạo ra giá trị khi được số hóa, chuẩn hóa, quản trị theo vòng đời và bảo vệ đúng cách. Nền tảng thể chế đang dần hoàn thiện; phần còn lại phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của mỗi doanh nghiệp.

Từ một đạo luật đến một thị trường đang thành hình, Việt Nam đang đi những bước đầu tiên nhưng chắc chắn trên hành trình biến dữ liệu thành nguồn lực phát triển. Một năm nhìn lại, nền móng đã được đặt; chặng đường phía trước là biến tiềm năng trăm triệu USD thành giá trị thực cho nền kinh tế.