Số hóa kho phim X-quang, CT sang DICOM đưa vào PACS với máy scan Joyusing CT160

Bệnh án điện tử đã đi được một chặng dài, nhưng ở nhiều bệnh viện và phòng khám vẫn còn một phần hồ sơ nằm ngoài hệ thống: kho phim X-quang, CT, MRI đã in trong hàng chục năm. Phim chiếm diện tích kho, mờ dần theo thời gian, và mỗi lần đối chiếu ca cũ lại phải lục tìm thủ công.

Bài viết đi qua quy trình số hóa kho phim đó thành file DICOM — định dạng ảnh y tế mà PACS đọc được — bằng máy scan phim y tế Joyusing CT160.

Kho phim cũ mới là phần khó nhất của bệnh án điện tử

Thông tư 46/2018/TT-BYT cho phép cơ sở khám bệnh, chữa bệnh lưu trữ và truyền tải hình ảnh y tế thay cho việc in phim, với điều kiện PACS đạt mức nâng cao theo Thông tư 54/2017/TT-BYT và thiết bị lưu trữ đủ dung lượng cho thời hạn lưu hồ sơ bệnh án theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

Hãy để ý phạm vi: quy định đó chỉ giải quyết những tấm phim sẽ không in ra nữa. Phim đã in các năm trước vẫn nằm nguyên trong kho, và không hệ thống PACS nào tự nạp chúng vào giúp bạn — ca mới tra trên máy trạm, ca cũ vẫn phải tra trong kho giấy.

Vì sao máy scan tài liệu thông thường không quét được phim y tế

Phim X-quang là vật liệu trong suốt: muốn thấy hình, ánh sáng phải xuyên qua phim — đó là lý do khoa chẩn đoán hình ảnh dùng đèn đọc phim. Máy scan phẳng và máy scan ADF lại thu ánh sáng phản xạ từ bề mặt, đúng nguyên lý dành cho giấy, nên phim đưa vào thường ra một mảng tối mất gần hết dải xám.

Cách chữa cháy phổ biến là đặt phim lên đèn đọc rồi chụp bằng điện thoại: góc nghiêng làm méo tỷ lệ, đèn trần gây lóa, file thu được là JPG chứ không phải định dạng PACS hiểu. Việc này cần ba thứ cùng lúc — nguồn sáng nền đủ mạnh và đều, camera đủ phân giải đặt vuông góc cố định, phần mềm xuất đúng định dạng lưu trữ. Joyusing CT160 gói cả ba vào một bộ.

Máy scan phim y tế Joyusing CT160 gồm camera 16.0 MP và đế đèn lightbox tích hợp.

Chuẩn bị trước khi quét để không phải làm lại lần hai

• Thống nhất với bộ phận CNTT: PACS tiếp nhận ảnh số hóa theo đường nào, trường thông tin nào bắt buộc — làm rõ ở đầu dự án đỡ phải quét lại cả nghìn tấm.
• Sắp xếp phim theo mã bệnh nhân và ngày chụp, đặt sẵn quy tắc tên thư mục.
• Lau bụi phim bằng khăn mềm khô: bụi và vân tay hiện rõ hơn hẳn khi có đèn nền xuyên qua.
• Đặt bàn quét ở nơi ánh sáng dịu, tránh đèn trần hoặc cửa sổ hắt thẳng xuống mặt phim.
• Cài phần mềm đi kèm và kết nối cáp USB trước khi mở tấm phim đầu tiên.

Canh đèn nền đúng để giữ trọn dải xám của bản gốc

Đế đèn của CT160 có vùng chiếu sáng 422 × 360 mm, độ sáng trên 4.000 cd/m², độ đồng đều ánh sáng trên 90%, nhiệt độ màu trung bình trên 8.000 K, mặt đế acrylic và chỉnh sáng bằng PWM.

Độ đồng đều trên 90% nghĩa là góc phim và giữa phim sáng gần như nhau — với ảnh y tế, một vùng tối do đèn yếu ở rìa hoàn toàn có thể bị hiểu nhầm thành khác biệt trên phim. Chỉnh sáng PWM cho phép hạ sáng với phim mỏng để không cháy vùng sáng, tăng sáng với phim đặc để moi chi tiết vùng tối nhất.

Thao tác: đặt phim phẳng lên mặt đế, dùng rãnh giữ phim hai bên cho phim khỏi xê dịch, rồi chỉnh độ sáng trong lúc xem trước đến khi vùng đặc nhất vẫn còn chi tiết.

Chụp trọn tấm phim 14 × 17 inch trong một lần

Camera dùng cảm biến CMOS công nghiệp 16.0 MP, cho ảnh tối đa 4608 × 3456 điểm ảnh, độ phân giải quang học 600 DPI, ống kính F=2.8 lấy nét cố định. Vùng chiếu sáng của đế đèn chứa trọn tấm phim y tế khổ lớn nhất 14 × 17 inch, tức 35,5 × 43 cm.

Chụp trọn một lần không chỉ là chuyện tiện tay: chia tấm phim làm hai lần chụp rồi ghép sẽ để lại đường nối và tỷ lệ hai nửa không chắc còn khớp — điều tối kỵ khi cần đo kích thước tổn thương trên bản số hóa.

Phần mềm có xem trước trực tiếp, tự động cắt biên, phát hiện cạnh và chống méo hình, nên mỗi tấm phim rút lại còn ba thao tác: đặt phim, canh sáng, bấm chụp.

Xuất file DICOM để ảnh đi thẳng vào luồng PACS

Phần mềm xuất được file DICOM (.dcm) bên cạnh TIFF, BMP và TGA — định dạng ảnh y tế mà PACS đọc và lập chỉ mục được, khác hẳn một file JPG rời.

Điểm cần chú ý nhất không nằm ở máy mà ở dữ liệu đi kèm. Hãy điền đủ mã bệnh nhân, họ tên, ngày chụp và loại chụp ngay lúc xuất file. Một tấm phim đã số hóa nhưng thiếu định danh sẽ nằm trong PACS mà không ai tra ra được — còn khó tìm hơn lúc nó còn là phim trong kho.

Trước khi chạy hàng loạt, gửi vài file mẫu cho bộ phận vận hành PACS kiểm tra hệ thống có tiếp nhận đúng, hiển thị đúng chiều và gắn đúng hồ sơ bệnh nhân không. Nếu cơ sở chưa có PACS, giữ bản TIFF làm bản gốc lưu trữ và thêm bản PDF để tra cứu nhanh.

Kiểm tra chất lượng trước khi cất phim gốc

• Đủ số tấm so với danh mục hồ sơ, không sót phim trong bì.
• Mép phim nằm trọn trong khung ảnh, không cắt mất góc.
• Ký hiệu trên phim — dấu trái/phải, ngày chụp, tên cơ sở — đọc rõ.
• Vùng đặc nhất vẫn còn chi tiết, không bít thành mảng đen.
• Không có vệt lóa đèn trần hay bóng tay in trên ảnh.
• File mở được trên máy trạm đọc và gắn đúng thông tin bệnh nhân.

Một lưu ý cần nói thẳng: bản số hóa từ phim trước hết phục vụ lưu trữ và tra cứu. Việc dùng nó đến đâu trong chuyên môn và khi nào được thay thế bản in thuộc thẩm quyền của cơ sở theo Thông tư 46/2018/TT-BYT, trong đó thủ trưởng cơ sở phải có văn bản thông báo với Cục Công nghệ thông tin, Bộ Y tế trước khi chuyển sang lưu trữ điện tử. Thông tư cũng yêu cầu hồ sơ bệnh án điện tử được lưu trữ dự phòng tại đơn vị dịch vụ lưu trữ dữ liệu đạt chuẩn và sao lưu hằng tuần — số hóa xong mà chỉ để trên một ổ cứng thì rủi ro còn lớn hơn giữ phim.

Một thiết bị lo cả phim lẫn hồ sơ giấy đi kèm

Kho phim hiếm khi đi một mình: bên cạnh phim luôn có phiếu chỉ định, bản kết quả đọc, giấy cam kết — đều là giấy khổ A4, A3. CT160 quét tài liệu tới khổ A3, có OCR ABBYY hỗ trợ khoảng 180 ngôn ngữ, xuất PDF, Word, Excel hay TXT tìm kiếm được bằng chữ.

Nghĩa là một thiết bị lo được cả hai loại tài liệu trong kho, thay vì sắm một máy cho phim và một máy cho giấy. Thân máy 375 × 300 × 195 mm, kết nối USB, đặt vừa một góc bàn trong phòng lưu trữ.

CT160 hợp với bệnh viện, phòng khám và trung tâm chẩn đoán hình ảnh đang có kho phim tồn, hoặc đơn vị vừa chuyển sang không in phim và muốn gộp nốt phần phim cũ. Đây là thiết bị số hóa phim đã in, không phải thiết bị chụp, và không thay thế hệ thống CR/DR.

Nếu bạn đang lên kế hoạch số hóa kho phim, đội ngũ HPT Tech có thể tư vấn khối lượng, nhân lực và cách phối hợp với PACS sẵn có.